Eğitim, bir toplumun kalkınmasının ve aydınlanmasının temel taşıdır. TDP, laik, bilimsel ve özgür düşünceyi temel alan bir eğitim sistemi inşa etmeyi amaçlar. Çocuklarımız ve gençlerimiz çağın gerektirdiği bilgi ve becerilerle donanırken, aynı zamanda özgür ve eleştirel düşünmeyi öğrenmelidir. Kuzey Kıbrıs eğitim sistemi, niteliğiyle bölgesinde örnek olabilecek potansiyele sahiptir; zira okuma yazma oranımız yüksektir, toplumumuz eğitime değer verir. Ancak mevcut yapıda müfredatın güncellenmesi, altyapı eksikleri, yükseköğretimde kalite gibi meseleler vardır. TDP, eğitimde fırsat eşitliği sağlanmış, araştıran-sorgulayan bireyler yetiştiren bir sistemi hayata geçirecektir (Bkz: Sosyal Devlet bölümünde eğitimde fırsat eşitliği vurgumuz). Bu bölümde eğitim felsefemiz ve somut adımlarımız daha detaylı ele alınacaktır. Ayrıca üniversitelerimizin özerkliğini ve bilimsel üretkenliğini artırarak, bilgi ekonomisine geçişin önünü açmak önceliklerimiz arasındadır.
Laik ve Bilimsel Eğitim
Eğitim sistemimizin temelinde laiklik ilkesi olacaktır. Okullarımız, her inançtan öğrenciye eşit mesafede, dogmatik değil eleştirel düşünceyi teşvik eden bir anlayışla yönetilmelidir. Müfredatımız, modern bilimsel gerçeklere dayanacak; evrim teorisi gibi bilimsel kabullerin müfredattan çıkarılması gibi hatalara asla izin verilmeyecektir. Fen bilimleri eğitimi uygulamalı ve deneysel yöntemlerle güçlendirilecek, laboratuvar imkanları her okula sağlanacaktır. Matematik, fen, teknoloji okuryazarlığı gibi alanlarda çocuklarımızın seviyesi yükselecek şekilde uluslararası standartlarda programlar geliştirilecektir. Bununla beraber, sosyal ve beşeri bilimler de ihmal edilmeyecektir: Tarih, coğrafya, edebiyat ve felsefe eğitiminde ezbercilikten ziyade analitik ve çok boyutlu düşünmeyi sağlayacak yöntemler benimsenecektir. Felsefe ve düşünce tarihi eğitimi, gençlerimizin farklı fikirlerle tanışmasını ve kendi fikirlerini temellendirmesini sağlayan kritik derslerdir; lise seviyesinde felsefe derslerinin saatini ve niteliğini artıracağız.
Laik eğitim anlayışımız, din eğitiminin tamamen yok sayılması anlamına gelmez; ancak din öğretiminin kültürel ve seçmeli bir çerçevede kalmasını öngörür. Okullarımızda şu anda zorunlu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersleri verilmektedir. Bu derslerin içeriği tüm inançlara saygılı, nesnel bilgilere dayalı bir şekilde güncellenecek; inanç dayatması veya belirli bir mezhebin telkini yapılmayacaktır. İsteyen ailelerin çocukları için seçmeli olarak daha derinlemesine din eğitimi alabileceği programlar olabilir, fakat bu tamamen tercihe bağlı olacaktır. Devlet okullarında tarikat veya cemaat etkisine, çağ dışı müfredata kesinlikle izin verilmeyecektir. Öğrencilerimizin manevi değerleri öğrenmesi önemlidir ama bu, bilimin ve aklın ışığında, çağdaş bir içerikle yapılmalıdır.
Nitelikli ve Erişilebilir Eğitim Altyapısı
Okullarımızın fiziki altyapısını çağın gereklerine uydurmak temel görevlerimizdendir. TDP iktidarında hiçbir okul binası bakımsızlıktan dökülüyor olmayacak. Özellikle kırsal ve bölgelerdeki okullarda biriken tamir bakım ihtiyaçlarını hemen ele alacağız: Çatısı akan, penceresi kırık, ısıtması çalışmayan sınıf kalmayacak. Tüm okullara yeterli sayıda derslik sağlanacak, halen üçlü öğretim yapan (ikili bile olmaması gerekirken) okullarımız normal eğitime geçirilecek. Kalabalık sınıflar öğrenmeyi olumsuz etkiler; imkanlar dahilinde sınıf mevcutları kademeli olarak ideal seviyelere (örneğin ilkokulda 20-25, lisede 25-30 arası) çekilecektir. Yeni okul inşaatları, gelişen nüfusun ihtiyacına göre planlanacak; örneğin konutlaşmanın arttığı Gönyeli, Hamitköy, Alsancak, Çatalköy gibi bölgelerde süratle ilave ilk ve orta dereceli okullar yapılacaktır.
Tüm okullarımıza Laboratuvar, kütüphane ve teknoloji sınıfı kazandırmak hedefimizdir. Fen dersleri için laboratuvarsız okul kalmayacak, deney setleri, kimyasal malzemeler güvenli şekilde temin edilecektir. Her okulda çağdaş bir kütüphane kurulacak veya mevcutsa zenginleştirilecektir; öğrencilerimize kitap sevgisini aşılamak için kütüphaneler aktif kullanılacak (okuma saatleri, kütüphane dersleri gibi etkinlikler). Bilgisayar ve teknoloji sınıfları her düzeyde okulda olmalı; çağımız dijital çağdır ve çocuklarımız erken yaşta bilgisayar okuryazarı olmalıdır. Bunun için her bölgedeki okula yeterli sayıda bilgisayar laboratuvarı kurulacak, internet altyapıları güçlendirilecektir. Programlama (kodlama) eğitimi, analitik düşünme yeteneğini geliştiren bir araç olarak müfredata uygun yaş seviyelerinde eklenecektir. Ortaokuldan itibaren temel algoritmik düşünme ve basit kodlama becerileri kazandırmayı planlıyoruz.
Ayrıca müfredata yaratıcılığı ve eleştiriyi teşvik eden dersler ekleyeceğiz. Görsel sanatlar, müzik, drama, beden eğitimi gibi dersler “ikincil” sayılmayacak; tam tersine, bu derslerin kaliteli işlenmesi için uzman öğretmen sayısını artıracağız, malzeme eksiklerini tamamlayacağız. Her çocuğumuz bir müzik aletiyle tanışacak, en az bir spor dalında temel deneyim kazanacak şekilde yetişsin istiyoruz. Bu kapsamda okullarda kulüp faaliyetlerini destekleyeceğiz: Satranç kulübünden tiyatro kulübüne, robotik kulübünden edebiyat topluluklarına kadar öğrencilerin ilgi alanlarına göre etkinlik yapabilecekleri ortamlar sunacağız. Bakanlık düzeyinde okullar arası bilgi yarışmaları, sanat ve bilim şenlikleri, spor turnuvaları düzenleyerek bu kulüplerin ürünlerini sergilemelerini sağlayacağız.
Öğretmenlerin Desteklenmesi ve Eğitimi
Eğitim kalitesini belirleyen en önemli unsur öğretmenlerdir. TDP, öğretmenlerimizin niteliğini yükseltmek ve motivasyonunu artırmak için gereken adımları atacaktır. Öncelikle, halen ciddi bir öğretmen açığı bulunmaktadır; özellikle meslek dersleri ve özel eğitim gibi alanlarda öğretmen eksikliği belirgindir. Her yıl ihtiyaç kadar öğretmen ataması yapılacak, okullar hiçbir branşta öğretmensiz bırakılmayacaktır. Atamalarda adil ve şeffaf sistem (sınav ve mülakat mekanizmaları) sürdürülecek; torpil veya kayırmaya kesinlikle geçit verilmeyecektir.
Öğretmenlerimizin mesleki gelişimi için sürekli eğitimler organize edilecektir. Hizmet içi eğitim programları güncellenip çeşitlendirilecek, yeni öğretim yöntemleri, dijital eğitim becerileri, özel eğitim yaklaşımları gibi konularda kurslar verilecektir. Bu eğitimlere katılım özendirilecek ve kariyer basamaklarında ilerlemeye katkısı olacaktır. Örneğin “uzman öğretmenlik” gibi kademeler liyakatle ve eğitimlerle kazanılabilir hale getirilecek, bu da maaş ve statü artışı getirecektir. Öğretmenler arası iyi örnek paylaşımları için sempozyumlar, atölyeler düzenlenecek; başarılı öğretmenler takdir edilip ödüllendirilecektir.
Öğretmenlerin çalışma koşullarını da iyileştireceğiz. Sınıf mevcutlarının azaltılması, alt yapı eksiklerinin giderilmesi zaten öğretmenin yükünü hafifletecek adımlardır. Bunun yanı sıra, öğretmenlerimizin özlük haklarını korumaya devam edeceğiz; maaşlarının enflasyon karşısında erimesine izin vermeyeceğiz, bölgesel zorlukları olan yerlere atananlara ek teşvikler (lojman, ek tazminat vb.) vereceğiz. Mesleğe yeni başlayan genç öğretmenlerin uyum süreci için mentorluk sistemi getirilebilir; tecrübeli öğretmenler gençlere rehberlik edebilir.
Üniversiteler ve Bilimsel Özerklik
Kuzey Kıbrıs, yükseköğretim alanında önemli bir merkez haline gelmiştir. Birçok ülkeden gelen öğrencilerle kozmopolit bir üniversite adası haline geldik. Ancak büyüme beraberinde kalite ve denetim sorunlarını getirmiştir. TDP, üniversitelerde kaliteyi yükseltmeyi, bilimsel özgürlüğü sağlamayı ve üniversiteleri toplum yararına üretim yapan merkezler haline getirmeyi hedefler. Öncelikle, üniversitelerin akademik özerkliğini güçlendireceğiz. Üniversite yönetimlerine siyasetin müdahalesi önlenecek, rektör atamalarında liyakat ve üniversite içi demokrasi esas alınacaktır. Devlet üniversitelerimiz (ODTÜ Kuzey Kıbrıs, KKTC Milli Eğitim’e bağlı üniversiteler vs.) de dahil olmak üzere her kurumun kendi akademik kadrolarını belirlemede özgür olması, akademik programlarını oluştururken evrensel kriterlere göre hareket etmesi sağlanacaktır.
Yükseköğretim denetim mekanizmasını uluslararası normlara uygun hale getireceğiz. YÖDAK (Yükseköğretim Planlama, Denetleme, Akreditasyon ve Koordinasyon Kurulu) daha etkin çalışması için güçlendirilecek, üyeleri liyakat sahibi akademisyenlerden oluşacaktır. Üniversitelerin programlarını belirli aralıklarla denetleyip akredite ederek eğitim kalitesinin korunmasını sağlayacağız. Öğrenci sayısını sadece gelir amacıyla kontrolsüz artıran, öğretim elemanı ve altyapı yeterliliği düşük üniversitelere uyarılar verilecek, düzelme olmuyorsa kapatmaya kadar varan yaptırımlar uygulanacaktır. Yükseköğretim alanındaki itibarımız, vereceğimiz eğitimin kalitesiyle doğrudan ilgilidir; bu nedenle “her ile bir üniversite” mantığı değil, “kaliteli ve ihtiyaca yönelik üniversiteler” yaklaşımı benimsenmelidir.
Üniversitelerimizin bilimsel araştırma yapmasını teşvik edeceğiz. Bugün çoğu üniversitemiz öğretim odaklı kalmakta, araştırma yeterince desteklenmemektedir. TDP iktidarında devlet bütçesinden AR-GE ve üniversite araştırmalarına ayrılan pay artırılacak. Araştırma fonları oluşturularak, ülkemizin ihtiyaç duyduğu alanlarda (enerji, tarım, sağlık, tarih-kültür vb.) proje destekleri verilecek. Uluslararası proje ve fonlara (ör. AB Horizon programları) başvuruda üniversitelere yardımcı olacak birimler kurulacak, proje yazma eğitimleri sağlanacaktır. Akademisyenlerimizin yayın ve patent faaliyetleri teşvik edilecek, başarılı araştırmacılara ödüller, ek teşvikler verilecektir. Böylece üniversitelerimiz sadece eğitim veren değil, bilgi üreten kurumlar haline gelecektir.
Teknoloji ve İnovasyon
Eğitim ve bilim politikamızın bir boyutu da dijital çağın becerilerine odaklanmaktır. Okullarda bilgisayar okuryazarlığı ve kodlama eğitiminden bahsettik. Bunun devamında gençleri teknoloji alanında üretken hale getirmek için liselerimizde teknik ve meslek eğitimi yeniden yapılandırılacak. Bilişim, yenilenebilir enerji teknisyenliği, elektronik, otomasyon gibi alanlarda meslek liseleri ve programlar modernize edilecektir. Meslek liselerinin altyapıları (atölye ve laboratuvarları) çağdaş ekipmanla donatılacak, sanayiyle iş birliği içinde staj ve uygulama imkanı sağlanacaktır.
Üniversitelerimizde de teknoparklar kurulmasını özendireceğiz. Halen Doğu Akdeniz Üniversitesi bünyesinde bir teknopark girişimi bulunmakta, ancak genel olarak üniversite-sanayi iş birliği zayıftır. Bu bağı güçlendirmek için mevzuat teşvikleri (teknoparklarda kurulan şirketlere vergi muafiyetleri gibi) getireceğiz. Genç girişimcilerin teknoloji start-up’ları kurmasını kolaylaştırmak için kuluçka merkezleri destekleyeceğiz. Böylelikle, eğitimli genç beyinlerimize ülkemizde kalıp kendi işlerini kurma perspektifi sunabileceğiz. Estonya’nın dijital başarı hikayesini model alarak, belki ileride e-oturum gibi yenilikçi fikirlerle küresel girişimcileri bile çekebilecek bir ekosistem oluşturabiliriz. Estonya nasıl ki e-Devlet ve dijital yeniliklerle dünya çapında adını duyurduysa, Kuzey Kıbrıs da küçük ölçeğini avantaja çevirip esnek düzenlemelerle bir inovasyon adası olabilir.
Yaşam Boyu Öğrenme
Eğitim, diploma alınınca bitmez. Değişen dünyada insanlar sürekli kendini geliştirmek zorundadır. TDP, hayat boyu öğrenme kavramını yaygınlaştıracak politikalar geliştirecektir. Halk eğitim merkezlerinin ve çıraklık eğitim merkezlerinin kapasitelerini genişleteceğiz. Yetişkin eğitim programlarıyla, vatandaşlarımıza ikinci bir şans sunacağız: Okuryazarlık kurslarından meslek edindirme kurslarına, dil kurslarından bilgisayar kurslarına kadar geniş yelpazede eğitimler ücretsiz veya düşük ücretli olarak sunulacak. Özellikle işsiz kalmış veya iş değiştirmek isteyen yetişkinlere yönelik hızlandırılmış sertifika programları ile onların tekrar istihdama kazandırılmasını hedefliyoruz. Örneğin turizm sektöründe servis elemanı yetiştirme kursu, inşaat sektöründe teknikerlik kursu, tarımda modern teknikler kursu gibi uygulamalara önem vereceğiz.
Ayrıca kütüphaneler ve kültür merkezleri birer yaygın eğitim mekanı haline dönüştürülecek. Halk kütüphanelerimiz zenginleştirilerek her yaşa hitap eden etkinlikler düzenlenecek (yazar buluşmaları, okuma günleri, araştırma seminerleri gibi). Belediyelerle iş birliği yaparak mahalle ölçeğinde kültür-eğitim evleri açılmasını destekleyeceğiz; buralarda akşamları veya hafta sonları hobi kursları, ebeveyn okulu, sağlık seminerleri gibi etkinlikler düzenlenebilir.
Sonuç itibariyle, TDP bilgi toplumu hedefine inanır. Eğitim sistemimizi ve bilim politikalarımızı, gençlerimizi geleceğe hazırlayacak, ekonomimizi bilgi temelli hale getirecek şekilde kurguluyoruz. Laik ve bilimsel eğitimden ödün vermeden, evrensel değerlerle donanmış özgür bireyler yetiştirmek; üniversitelerimizi birer dünya standartında kurum yapmak; toplumun her kesimini eğitimle güçlendirmek istiyoruz. “Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum” diyen bir kültürden geliyoruz – eğitimcilere ve bilim insanlarına hak ettikleri değeri vererek, eğitimde fırsat eşitliğini sağlayarak Kuzey Kıbrıs’ın aydınlık geleceğini inşa edeceğiz.